ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 กายปัญญา พัฒนาการเคลื่อนไหว แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย เวลา 60 นาที สอนวันที่ ............ เดือน ........................... พ.ศ. ............
ครูผู้สอน นายวชิระ ไพยารมณ์ ตำแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชำนาญการ โรงเรียน เทศบาลวัดศรีปิงเมือง สำนักการศึกษา เทศบาลนครเชียงใหม่
1. มาตรฐานการเรียนรู้ สาระที่ 3 การเคลื่อนไหว การออกกำลังกาย การเล่นเกม กีฬาไทย และกีฬาสากล
มาตรฐาน พ 3.1 เข้าใจ มีทักษะในการเคลื่อนไหว กิจกรรมทางกาย การเล่นเกม และกีฬา
ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้อง พ 3.1 ป.5/1 จัดรูปแบบการเคลื่อนไหวแบบผสมผสาน และควบคุมตนเองเมื่อใช้ทักษะการเคลื่อนไหวตามแบบที่กำหนด
2. จุดประสงค์การเรียนรู้ (K/A/P)
2.1 ด้านความรู้ (K): นักเรียนสามารถอธิบายหลักการและลำดับขั้นตอนของท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ได้อย่างถูกต้อง 2.2 ด้านทักษะ/กระบวนการ (P): นักเรียนสามารถปฏิบัติท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ตามลำดับขั้นตอนและจังหวะได้อย่างถูกต้อง
2.3 ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A): นักเรียนเห็นความสำคัญของการเคลื่อนไหวพื้นฐานและมีส่วนร่วมในกิจกรรมอย่างสนุกสนาน
3. สาระสำคัญ “ก้าว 9 ขยับกาย” เป็นโปรแกรมการเรียนรู้ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่าที่จำเป็นต่อการพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาไปสู่ทักษะกีฬาที่ซับซ้อนขึ้น การเรียนรู้ผ่านจังหวะเพลงและเรื่องราวช่วยให้จดจำและปฏิบัติได้ง่ายขึ้น ส่งเสริมการเรียนรู้แบบกายปัญญา (Bodily-Kinesthetic Intelligence)
4. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
4.1 ความสามารถในการสื่อสาร
4.2 ความสามารถในการคิด (ทักษะการคิดวิเคราะห์, ทักษะการคิดสร้างสรรค์)
4.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา
4.4 ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต
5. สาระการเรียนรู้ ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า "ก้าว 9 ขยับกาย"
- ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า
- ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า
- ยกเข่าซ้ายขึ้น
- ยกเข่าขวาขึ้น
- ก้มตัวลงเล็กน้อย
- ยืดตัวตรงขึ้น
- หมุนเอวไปทางซ้าย
- หมุนเอวไปทางขวา
- กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
6. สาระการเรียนรู้สู่การบูรณาการ 6.1 วิชาดนตรี-นาฏศิลป์: การเคลื่อนไหวตามจังหวะเพลง 6.2 วิชาสุขศึกษา: ความสำคัญของการอบอุ่นร่างกาย การประสานสัมพันธ์ของระบบประสาทและกล้ามเนื้อ 6.3 สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม: การทำงานร่วมกันเป็นกลุ่ม การยอมรับความแตกต่างระหว่างบุคคล
7. กิจกรรมการเรียนรู้ (ใช้เวลา 60 นาที) (จัดกิจกรรมการเรียนรู้แบบ Active Learning โดยใช้กระบวนการ 5Es)
7.1 ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน (Engage : ขั้นสร้างความสนใจ) (10 นาที)
- ครูนำนักเรียนอบอุ่นร่างกายด้วยการยืดเหยียดกล้ามเนื้อง่ายๆ และพานักเรียนเคลื่อนที่รอบสนาม
- ครูเปิดเพลง "ปิ้งขนมปัง" ให้นักเรียนฟัง และชวนนักเรียนขยับร่างกายตามจังหวะเพลงอย่างอิสระ
- ครูเล่าเรื่องราวสั้นๆ ของตัวละครสมมติชื่อ ‘โม’ ที่มีความสามารถด้านดนตรีแต่ไม่ถนัดการเคลื่อนไหว เพื่อสร้างการเชื่อมโยงกับนักเรียน
- ครูตั้งคำถามกระตุ้นความสนใจ “นักเรียนคิดว่าเพลงสนุกๆ เพลงนี้ จะช่วยให้เราเคลื่อนไหวร่างกายได้เก่งขึ้นได้อย่างไร”
7.2 ขั้นสอนเนื้อหา (Explore & Explain : ขั้นสำรวจและค้นหา) (20 นาที)
- ครูแนะนำโปรแกรม “ก้าว 9 ขยับกาย” และอธิบายว่าเป็นทักษะพื้นฐานสำคัญที่ช่วยพัฒนาร่างกายให้พร้อมสำหรับกิจกรรมต่างๆ
- ครูแจกการ์ดภาพ “ก้าว 9 ขยับกาย” ให้นักเรียนดู และสาธิตแต่ละท่าอย่างช้าๆ ชัดเจน โดยเชื่อมโยงจังหวะง่ายๆ หรือเนื้อเพลงบางท่อนเข้ากับแต่ละท่า
- (Active Learning) ครูให้นักเรียนจับคู่กัน ผลัดกันปฏิบัติและสังเกตท่าทางของเพื่อนตามการ์ดภาพ (Peer Tutoring) โดยใช้เพื่อนเป็นกระจกเงาสะท้อนท่าทางของตนเอง
- ครูเดินสังเกต ให้คำแนะนำ แก้ไขท่าทาง และให้กำลังใจนักเรียนเป็นรายคู่ (Coaching)
7.3 ขั้นฝึกปฏิบัติ (Elaborate : ขั้นอธิบายและลงข้อสรุป) (20 นาที)
- (Active Learning) ครูแบ่งนักเรียนออกเป็นกลุ่ม กลุ่มละ 4-5 คน (Group Work)
- มอบหมายภารกิจให้แต่ละกลุ่มนำท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ทั้ง 9 ท่า มาเรียงร้อยต่อกันและฝึกซ้อมให้พร้อมเพรียงตามจังหวะเพลง “ปิ้งขนมปัง”
- ครูเปิดโอกาสให้แต่ละกลุ่มสร้างสรรค์ท่าทางเชื่อมต่อระหว่างท่า หรือเพิ่มการแสดงออกทางสีหน้าเพื่อความสนุกสนาน (Creativity)
- แต่ละกลุ่มออกมานำเสนอการเคลื่อนไหว “ก้าว 9 ขยับกาย” ของกลุ่มตนเองหน้าชั้นเรียน (Presentation)
- ครูนำเพื่อนกลุ่มอื่นๆ ร่วมให้ข้อเสนอแนะเชิงบวกและชื่นชมการแสดงของเพื่อน (Positive Feedback)
7.4 ขั้นสรุป (Evaluate : ขั้นประเมินผล) (10 นาที)
- ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปประโยชน์และความสำคัญของท่า “ก้าว 9 ขยับกาย”
- ครูใช้คำถามเพื่อสะท้อนการเรียนรู้ (Reflection)
- ท่าใดใน 9 ท่าที่นักเรียนคิดว่าทำได้ง่าย/ยากที่สุด เพราะอะไร?
- การทำงานเป็นกลุ่มและมีเพื่อนช่วยดู ช่วยให้เราฝึกได้ดีขึ้นอย่างไร?
- เราจะนำท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้อย่างไรบ้าง?
- ครูชื่นชมการมีส่วนร่วมของนักเรียน และมอบหมายให้นักเรียนนำท่ากายบริหารนี้ไปฝึกฝนที่บ้านเพื่อเป็นการทบทวนและส่งเสริมสุขภาพ
8. สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 8.1 สื่อการเรียนรู้: 1. เครื่องเล่นเพลง 2. เพลง “ปิ้งขนมปัง” 3. การ์ดภาพแสดงขั้นตอน “ก้าว 9 ขยับกาย” 4. นกหวีด 8.2 แหล่งการเรียนรู้: 1. สนามกีฬา หรือพื้นที่โล่งสำหรับปฏิบัติกิจกรรม 2. ร่างกายของตนเองและเพื่อนนักเรียน
9. การวัดและประเมินผล
| ประเด็นการวัดและประเมินผล | สิ่งที่วัด | วิธีการวัดผล | เครื่องมือวัด | เกณฑ์การประเมินผล |
|---|---|---|---|---|
| ด้านความรู้ (K) | การอธิบายหลักการและลำดับท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” | การถาม-ตอบ | แบบสังเกตพฤติกรรม | นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดับคุณภาพ "พอใช้" ขึ้นไป |
| ด้านทักษะ/กระบวนการ (P) | ทักษะการปฏิบัติท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” | การประเมินการปฏิบัติ | แบบประเมินทักษะปฏิบัติ | นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดับคุณภาพ "พอใช้" ขึ้นไป |
| ด้านคุณลักษณะ (A) | ความมีวินัย ใฝ่เรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน และการมีส่วนร่วม | การสังเกตพฤติกรรม | แบบสังเกตพฤติกรรม | นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดับคุณภาพ "ดี" ขึ้นไป |
เกณฑ์การประเมิน (Rubrics) แบบประเมินทักษะปฏิบัติ “ก้าว 9 ขยับกาย”
- ระดับ 3 (ดี): ปฏิบัติท่าทางได้ถูกต้องตามลำดับ 9 ท่า มีความสัมพันธ์กับจังหวะ และเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่อง
- ระดับ 2 (พอใช้): ปฏิบัติท่าทางได้ถูกต้องเป็นส่วนใหญ่ อาจมีลำดับสลับหรือขาดความต่อเนื่องบ้าง
- ระดับ 1 (ปรับปรุง): ปฏิบัติท่าทางได้ถูกต้องน้อยกว่าครึ่งหนึ่ง ขาดความต่อเนื่องและไม่สัมพันธ์กับจังหวะ
แบบสังเกตพฤติกรรมด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์
- ระดับ 3 (ดี): ให้ความร่วมมือในการทำกิจกรรมกลุ่มด้วยความสนุกสนาน ตั้งใจฝึกฝน และยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น
- ระดับ 2 (พอใช้): ให้ความร่วมมือในการทำกิจกรรมกลุ่มเป็นส่วนใหญ่
- ระดับ 1 (ปรับปรุง): ไม่ให้ความร่วมมือในการทำกิจกรรมกลุ่ม
บันทึกหลังการสอน ......................................................................................................................................................................................................................
ปัญหา/อุปสรรค ............................................................................................................................................................................................................................
แนวทางแก้ไข .................................................................................................................................................................................................................................
ลงชื่อ....................................................
(นายวชิระ ไพยารมณ์)
ครูผู้สอน
ความเห็นของหัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้/ผู้ที่ได้รับมอบหมาย
..................................................................................................................................................................................................................................................................
ลงชื่อ....................................................
(..................................................)
.........../......................./...........
ความเห็นของผู้บริหารสถานศึกษา
..................................................................................................................................................................................................................................................................
ลงชื่อ....................................................
(..................................................)
.........../......................./...........
แบบทดสอบปรนัย เรื่อง กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย รายวิชา พลศึกษา ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5
คำชี้แจง: เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว
ระดับที่ 1: การจำ (Remembering)
1. กิจกรรม "ก้าว 9 ขยับกาย" มีทั้งหมดกี่ท่า
ก. 7 ท่า
ข. 8 ท่า
ค. 9 ท่า
ง. 10 ท่า
2. จากเนื้อหาในแผนการจัดการเรียนรู้ ท่าสุดท้ายของ "ก้าว 9 ขยับกาย" คือท่าใด
ก. หมุนเอวไปทางขวา
ข. กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
ค. ยืดตัวตรงขึ้น
ง. ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า
ระดับที่ 2: การเข้าใจ (Understanding)
3. จุดประสงค์หลักของการฝึก "ก้าว 9 ขยับกาย" คืออะไร
ก. เพื่อให้ร่างกายแข็งแรงเหมือนนักกีฬา
ข. เพื่อพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล
ค. เพื่อให้สามารถเต้นเพลง "ปิ้งขนมปัง" ได้สวยงาม
ง. เพื่อแข่งขันกับเพื่อนในห้องเรียน
4. การที่คุณครูใช้เพลงประกอบกิจกรรม "ก้าว 9 ขยับกาย" มีประโยชน์อย่างไร
ก. ช่วยให้นักเรียนมีสมาธิในการเรียนวิชาอื่นมากขึ้น
ข. ช่วยให้นักเรียนจดจำท่าทางและเคลื่อนไหวตามจังหวะได้ง่ายขึ้น
ค. เพื่อเป็นการทดสอบความสามารถด้านดนตรีของนักเรียน
ง. เพื่อให้นักเรียนรู้สึกเหนื่อยและอยากพักผ่อน
ระดับที่ 3: การนำไปใช้ (Applying)
5. นักเรียนสามารถนำท่า "ก้าว 9 ขยับกาย" ไปใช้ประโยชน์ในสถานการณ์ใดได้เหมาะสมที่สุด
ก. ใช้อบอุ่นร่างกายก่อนเล่นกีฬาฟุตบอลตอนพักกลางวัน
ข. ใช้ประกอบการแสดงละครในวันภาษาไทย
ค. ใช้ขณะนั่งสมาธิในห้องเรียน
ง. ใช้ขณะรับประทานอาหารกลางวัน
6. หากนักเรียนต้องการฝึกการทรงตัวให้ดีขึ้น ควรเน้นฝึกท่าใดใน "ก้าว 9 ขยับกาย" เป็นพิเศษ
ก. ท่าก้มตัวลงเล็กน้อย และ ยืดตัวตรงขึ้น
ข. ท่าก้าวเท้าซ้ายและขวาไปข้างหน้า
ค. ท่าหมุนเอวไปทางซ้ายและขวา
ง. ท่ายกเข่าซ้ายขึ้น และ ยกเข่าขวาขึ้น
ระดับที่ 4: การวิเคราะห์ (Analyzing)
7. เพราะเหตุใดคุณครูจึงจัดกิจกรรมให้ "จับคู่ผลัดกันปฏิบัติ" โดยให้เพื่อนเป็นกระจกเงา
ก. เพื่อให้เกิดการแข่งขันกันในคู่ของตนเอง
ข. เพื่อให้นักเรียนได้พักเหนื่อยสลับกัน
ค. เพื่อให้นักเรียนได้สังเกตท่าทางของเพื่อนและช่วยกันแก้ไขให้ถูกต้อง
ง. เพื่อประหยัดเวลาในการสอนของครู
8. ท่า "ก้าวเท้าซ้าย-ขวา", "ยกเข่าซ้าย-ขวา", และ "หมุนเอวซ้าย-ขวา" มีลักษณะใดที่เหมือนกัน
ก. เป็นท่าที่ต้องทำพร้อมกับกระโดด
ข. เป็นท่าที่ต้องทำบนพื้นทั้งหมด
ค. เป็นท่าที่ต้องฝึกการเคลื่อนไหวร่างกายทั้งสองข้างให้สมดุลกัน
ง. เป็นท่าที่ยากที่สุดในบรรดา 9 ท่า
ระดับที่ 5: การประเมินค่า (Evaluating)
9. หากเพื่อนในกลุ่มของนักเรียนไม่กล้าแสดงออกในการนำเสนอท่า "ก้าว 9 ขยับกาย" หน้าชั้นเรียน นักเรียนควรทำอย่างไรเป็นอันดับแรก
ก. บอกครูให้เปลี่ยนเพื่อนคนนั้นออกจากกลุ่ม
ข. ปล่อยให้เพื่อนยืนนิ่งๆ และทำเฉพาะส่วนของตัวเอง
ค. บอกให้เพื่อนดูคนอื่นเป็นตัวอย่างแล้วทำตาม
ง. ให้กำลังใจเพื่อนและชวนให้ทำท่าไปพร้อมๆ กันอย่างสนุกสนาน
ระดับที่ 6: การสร้างสรรค์ (Creating)
10. ตามกิจกรรมในขั้นฝึกปฏิบัติ (Elaborate) นอกจากจะทำท่าทั้ง 9 ท่าให้พร้อมเพรียงแล้ว นักเรียนสามารถเพิ่มเติมสิ่งใดเพื่อให้การนำเสนอของกลุ่มน่าสนใจยิ่งขึ้น
ก. เปลี่ยนเพลงที่ใช้ในการนำเสนอเป็นเพลงที่เร็วกว่าเดิม
ข. เพิ่มท่าทางที่สร้างสรรค์เพื่อเชื่อมต่อระหว่างท่า และเพิ่มการแสดงออกทางสีหน้า
ค. ทำท่าทั้งหมดซ้ำ 5 รอบโดยไม่หยุดพัก
ง. ยืนทำท่าทั้งหมดอยู่กับที่โดยไม่มีการเคลื่อนไหว
เฉลยแบบทดสอบ
- ค. 9 ท่า
- ข. กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
- ข. เพื่อพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล
- ข. ช่วยให้นักเรียนจดจำท่าทางและเคลื่อนไหวตามจังหวะได้ง่ายขึ้น
- ก. ใช้อบอุ่นร่างกายก่อนเล่นกีฬาฟุตบอลตอนพักกลางวัน
- ง. ท่ายกเข่าซ้ายขึ้น และ ยกเข่าขวาขึ้น
- ค. เพื่อให้นักเรียนได้สังเกตท่าทางของเพื่อนและช่วยกันแก้ไขให้ถูกต้อง
- ค. เป็นท่าที่ต้องฝึกการเคลื่อนไหวร่างกายทั้งสองข้างให้สมดุลกัน
- ง. ให้กำลังใจเพื่อนและชวนให้ทำท่าไปพร้อมๆ กันอย่างสนุกสนาน
- ข. เพิ่มท่าทางที่สร้างสรรค์เพื่อเชื่อมต่อระหว่างท่า และเพิ่มการแสดงออกทางสีหน้า
โครงสร้างสไลด์นำเสนอ: แผนการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning เรื่อง: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย (จำนวน 19 สไลด์)
สไลด์ 1: หน้าปก
- หัวข้อหลัก: แผนการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning
- รายวิชา: พลศึกษา (กลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา)
- ระดับชั้น: ประถมศึกษาปีที่ 5
- เรื่อง: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย
- ผู้จัดทำ: นายวชิระ ไพยารมณ์
- [แนะนำรูปประกอบ] โลโก้โรงเรียน หรือภาพลายเส้นนักเรียนกำลังเคลื่อนไหวอย่างสนุกสนาน
สไลด์ 2: ภาพรวมหน่วยการเรียนรู้
- หน่วยการเรียนรู้ที่ 1: กายปัญญา พัฒนาการเคลื่อนไหว
- แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย
- เวลา: 60 นาที
- สาระสำคัญ: การเรียนรู้ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า เพื่อเป็นรากฐานสู่ทักษะกีฬาที่ซับซ้อนขึ้น ผ่านการเรียนรู้แบบกายปัญญา (Bodily-Kinesthetic Intelligence)
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพเงา (Silhouette) ของเด็กกำลังทำท่าทางต่างๆ ต่อกันเป็นลำดับ
สไลด์ 3: มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด
- สาระที่ 3: การเคลื่อนไหว การออกกำลังกาย การเล่นเกม กีฬาไทย และกีฬาสากล
- มาตรฐาน พ 3.1: เข้าใจ มีทักษะในการเคลื่อนไหว กิจกรรมทางกาย การเล่นเกม และกีฬา
- ตัวชี้วัด: พ 3.1 ป.5/1 จัดรูปแบบการเคลื่อนไหวแบบผสมผสาน และควบคุมตนเองเมื่อใช้ทักษะการเคลื่อนไหวตามแบบที่กำหนด
- [แนะนำรูปประกอบ] ไอคอนรูปเป้าหมาย หรือสัญลักษณ์มาตรฐานการศึกษา
สไลด์ 4: จุดประสงค์การเรียนรู้ (K-P-A)
- K (Knowledge): อธิบายหลักการและลำดับขั้นตอนของท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ได้
- P (Process/Psychomotor): ปฏิบัติท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ตามลำดับและจังหวะได้อย่างถูกต้อง
- A (Attitude): เห็นความสำคัญของการเคลื่อนไหวและมีส่วนร่วมในกิจกรรมอย่างสนุกสนาน
- [แนะนำรูปประกอบ] ไอคอนรูปสมอง (K), ไอคอนรูปคนกำลังเคลื่อนไหว (P), และไอคอนรูปหัวใจ (A)
สไลด์ 5: สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
- ความสามารถในการสื่อสาร
- ความสามารถในการคิด (วิเคราะห์, สร้างสรรค์)
- ความสามารถในการแก้ปัญหา
- ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพกราฟิกแสดงสมรรถนะทั้ง 4 ด้านเชื่อมโยงกัน
สไลด์ 6: สาระการเรียนรู้: ทักษะ “ก้าว 9 ขยับกาย”
- หัวข้อ: ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า "ก้าว 9 ขยับกาย"
- ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า
- ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า
- ยกเข่าซ้ายขึ้น
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพการ์ด หรือภาพลายเส้น แสดงท่าที่ 1-3
สไลด์ 7: สาระการเรียนรู้: ทักษะ “ก้าว 9 ขยับกาย” (ต่อ)
- หัวข้อ: ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า "ก้าว 9 ขยับกาย" 4. ยกเข่าขวาขึ้น 5. ก้มตัวลงเล็กน้อย 6. ยืดตัวตรงขึ้น
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพการ์ด หรือภาพลายเส้น แสดงท่าที่ 4-6
สไลด์ 8: สาระการเรียนรู้: ทักษะ “ก้าว 9 ขยับกาย” (ต่อ)
- หัวข้อ: ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า "ก้าว 9 ขยับกาย" 7. หมุนเอวไปทางซ้าย 8. หมุนเอวไปทางขวา 9. กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพการ์ด หรือภาพลายเส้น แสดงท่าที่ 7-9
สไลด์ 9: การบูรณาการสู่สาระการเรียนรู้อื่น
- ดนตรี-นาฏศิลป์: การเคลื่อนไหวตามจังหวะเพลง
- สุขศึกษา: การอบอุ่นร่างกาย และการประสานสัมพันธ์ของระบบประสาทและกล้ามเนื้อ
- สังคมศึกษาฯ: การทำงานร่วมกันเป็นกลุ่ม และการยอมรับความแตกต่าง
- [แนะนำรูปประกอบ] ไอคอนตัวโน้ตดนตรี, ไอคอนกล้ามเนื้อ, และไอคอนคนจับมือกัน
สไลด์ 10: กระบวนการจัดการเรียนรู้ (Active Learning: 5Es)
- ภาพรวมกิจกรรม 60 นาที
- Engage: ขั้นสร้างความสนใจ (10 นาที)
- Explore & Explain: ขั้นสำรวจ ค้นหา และอธิบาย (20 นาที)
- Elaborate: ขั้นลงมือปฏิบัติและขยายความรู้ (20 นาที)
- Evaluate: ขั้นสรุปและประเมินผล (10 นาที)
- [แนะนำรูปประกอบ] แผนภาพวงกลม 5Es Infographic
สไลด์ 11: ขั้นที่ 1: Engage (สร้างความสนใจ) (10 นาที)
- อบอุ่นร่างกาย และยืดเหยียดกล้ามเนื้อ
- เปิดเพลง "ปิ้งขนมปัง" และให้ผู้เรียนขยับร่างกายอิสระ
- เล่าเรื่องสั้นเชื่อมโยง และตั้งคำถามกระตุ้นความสนใจ
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพนักเรียนกำลังวอร์มอัพในสนาม หรือเต้นอย่างอิสระ
สไลด์ 12: ขั้นที่ 2: Explore & Explain (สำรวจและค้นหา) (20 นาที)
- ครูแนะนำและสาธิตท่า "ก้าว 9 ขยับกาย"
- Active Learning:
- Peer Tutoring: นักเรียนจับคู่ ผลัดกันปฏิบัติและสังเกตท่าทางของเพื่อนโดยใช้การ์ดภาพ
- Coaching: ครูเดินสังเกต ให้คำแนะนำ และแก้ไขท่าทางรายคู่
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพนักเรียน 2 คนกำลังช่วยกันจัดท่าทาง โดยมีภาพการ์ดวางอยู่ใกล้ๆ
สไลด์ 13: ขั้นที่ 3: Elaborate (อธิบายและลงข้อสรุป) (20 นาที)
- Active Learning:
- Group Work: แบ่งกลุ่ม (4-5 คน) นำ 9 ท่า มาเรียงร้อยและฝึกซ้อมตามจังหวะเพลง
- Creativity: เปิดโอกาสให้กลุ่มสร้างสรรค์ท่าเชื่อมต่อหรือการแสดงออก
- Presentation: แต่ละกลุ่มนำเสนอผลงานหน้าชั้นเรียน
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพนักเรียนกลุ่มเล็กกำลังปรึกษาและซ้อมท่าเต้นด้วยกัน
สไลด์ 14: ขั้นที่ 4: Evaluate (ประเมินผล) (10 นาที)
- ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปประโยชน์ของท่า "ก้าว 9 ขยับกาย"
- Reflection: ใช้คำถามสะท้อนการเรียนรู้
- ท่าใดง่าย/ยากที่สุด เพราะอะไร?
- การทำงานกลุ่มช่วยให้ฝึกได้ดีขึ้นอย่างไร?
- จะนำไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้อย่างไร?
- มอบหมายการฝึกฝนทบทวนที่บ้าน
- [แนะนำรูปประกอบ] ไอคอนรูปหลอดไฟ หรือเครื่องหมายคำถาม
สไลด์ 15: สื่อและแหล่งการเรียนรู้
- สื่อการเรียนรู้:
- เครื่องเล่นเพลง และเพลง “ปิ้งขนมปัง”
- การ์ดภาพแสดงขั้นตอน “ก้าว 9 ขยับกาย”
- นกหวีด
- แหล่งการเรียนรู้:
- สนามกีฬา หรือพื้นที่โล่ง
- ร่างกายของตนเองและเพื่อนนักเรียน
- [แนะนำรูปประกอบ] รูปภาพของสื่อต่างๆ ที่ใช้ในกิจกรรม
สไลด์ 16: การวัดและประเมินผล
- ตารางสรุปการวัดและประเมินผล
ประเด็น สิ่งที่วัด วิธีการวัด เครื่องมือ K การอธิบายหลักการ ถาม-ตอบ แบบสังเกตพฤติกรรม P ทักษะการปฏิบัติท่า ประเมินการปฏิบัติ แบบประเมินทักษะ A คุณลักษณะอันพึงประสงค์ สังเกตพฤติกรรม แบบสังเกตพฤติกรรม
สไลด์ 17: เกณฑ์การประเมิน (Rubrics) - ด้านทักษะ (P)
- แบบประเมินทักษะปฏิบัติ “ก้าว 9 ขยับกาย”
- ระดับ 3 (ดี): ปฏิบัติถูกต้องตามลำดับ สัมพันธ์กับจังหวะ และต่อเนื่อง
- ระดับ 2 (พอใช้): ปฏิบัติถูกต้องเป็นส่วนใหญ่ อาจมีลำดับสลับหรือขาดความต่อเนื่อง
- ระดับ 1 (ปรับปรุง): ปฏิบัติถูกต้องน้อยกว่าครึ่งหนึ่ง ขาดความต่อเนื่อง
- [แนะนำรูปประกอบ] กราฟแท่งแสดงระดับคะแนน 3-2-1
สไลด์ 18: เกณฑ์การประเมิน (Rubrics) - ด้านคุณลักษณะ (A)
- แบบสังเกตพฤติกรรมด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์
- ระดับ 3 (ดี): ร่วมมือด้วยความสนุกสนาน ตั้งใจฝึกฝน และรับฟังผู้อื่น
- ระดับ 2 (พอใช้): ให้ความร่วมมือเป็นส่วนใหญ่
- ระดับ 1 (ปรับปรุง): ไม่ให้ความร่วมมือในการทำกิจกรรมกลุ่ม
- [แนะนำรูปประกอบ] ไอคอนรูปดาว 3 ดวง, 2 ดวง, และ 1 ดวง
สไลด์ 19: สรุปและเปิดรับข้อซักถาม
- หัวข้อ: Q & A
- ข้อความ: ขอบคุณครับ/ค่ะ
- [แนะนำรูปประกอบ] ภาพรวมของนักเรียนที่กำลังทำกิจกรรมอย่างมีความสุข ### ถอดรหัสแผนการสอน Active Learning: พลศึกษา ป.5 กับภารกิจ ‘กายปัญญา: ก้าว 9 ขยับกาย’
ในโลกการศึกษายุคใหม่ที่มุ่งเน้นให้ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง (Student-Centered) การออกแบบแผนการจัดการเรียนรู้ที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมและกระตุ้นให้ผู้เรียนลงมือปฏิบัติจริง หรือที่เรียกว่า Active Learning จึงกลายเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาผู้เรียนอย่างรอบด้าน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา ซึ่งธรรมชาติของวิชาเปิดโอกาสให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ผ่านการเคลื่อนไหวร่างกายโดยตรง
บทความนี้จะนำเสนอตัวอย่างแผนการจัดการเรียนรู้แบบ Active Learning สำหรับรายวิชาพลศึกษา ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 ซึ่งออกแบบโดย ครูวชิระ ไพยารมณ์ จากโรงเรียนเทศบาลวัดศรีปิงเมือง ภายใต้หน่วยการเรียนรู้ "กายปัญญา พัฒนาการเคลื่อนไหว" ในหัวข้อ "กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย" ซึ่งไม่เพียงแต่สอนทักษะการเคลื่อนไหว แต่ยังสอดแทรกกระบวนการคิด การทำงานร่วมกัน และการสร้างสรรค์ไว้ในคาบเรียน 60 นาทีได้อย่างลงตัว
1. ตั้งเป้าหมายที่ชัดเจน: รากฐานของแผนการสอนที่มีคุณภาพ
ก่อนจะเริ่มกิจกรรมใดๆ การกำหนดเป้าหมายการเรียนรู้ที่ชัดเจนและวัดผลได้คือสิ่งสำคัญที่สุด สำหรับแผนการสอนนี้ ได้วางกรอบการเรียนรู้ไว้อย่างครอบคลุมตามมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัดของหลักสูตรแกนกลางฯ
- มาตรฐานการเรียนรู้: พ 3.1 เข้าใจ มีทักษะในการเคลื่อนไหว กิจกรรมทางกาย การเล่นเกม และกีฬา
- ตัวชี้วัด: พ 3.1 ป.5/1 จัดรูปแบบการเคลื่อนไหวแบบผสมผสาน และควบคุมตนเองเมื่อใช้ทักษะการเคลื่อนไหวตามแบบที่กำหนด
จากมาตรฐานดังกล่าว ได้ถูกย่อยออกมาเป็น จุดประสงค์การเรียนรู้ (K/A/P) ที่ต้องการให้เกิดขึ้นกับผู้เรียนภายใน 1 คาบเรียน ได้แก่
- ด้านความรู้ (K): นักเรียนต้องสามารถ อธิบาย ลำดับขั้นตอนของท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ได้
- ด้านทักษะ (P): นักเรียนต้องสามารถ ปฏิบัติ ท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ตามจังหวะและขั้นตอนได้ถูกต้อง
- ด้านเจตคติ (A): นักเรียนต้อง เห็นความสำคัญ และ มีส่วนร่วม ในกิจกรรมอย่างสนุกสนาน
เป้าหมายที่ชัดเจนเช่นนี้ ทำให้ครูผู้สอนสามารถออกแบบกิจกรรมและวิธีการประเมินผลที่สอดคล้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2. สาระสำคัญ: ทำไมต้อง "ก้าว 9 ขยับกาย"
หัวใจของบทเรียนนี้คือโปรแกรมการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า ซึ่งเป็นมากกว่าการออกกำลังกาย แต่เป็นเครื่องมือในการพัฒนากายปัญญา (Bodily-Kinesthetic Intelligence) หรือความฉลาดในการใช้ร่างกาย ท่าทั้ง 9 ประกอบด้วย:
- ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า
- ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า
- ยกเข่าซ้ายขึ้น
- ยกเข่าขวาขึ้น
- ก้มตัวลงเล็กน้อย
- ยืดตัวตรงขึ้น
- หมุนเอวไปทางซ้าย
- หมุนเอวไปทางขวา
- กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
ท่าเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อพัฒนาการทำงานประสานกันระหว่างระบบประสาทและกล้ามเนื้อ (Coordination) และการทรงตัว (Balance) ซึ่งเป็นทักษะพื้นฐานที่จำเป็นต่อการต่อยอดไปสู่การเล่นกีฬาที่ซับซ้อนยิ่งขึ้นในอนาคต
3. เจาะลึกกระบวนการสอนแบบ Active Learning ด้วย 5Es
ความโดดเด่นของแผนการสอนนี้อยู่ที่การนำกระบวนการสืบเสาะหาความรู้ 5Es (Engage, Explore, Explain, Elaborate, Evaluate) มาประยุกต์ใช้ในวิชาพลศึกษาได้อย่างสร้างสรรค์ ทำให้ห้องเรียนมีชีวิตชีวาและนักเรียนได้เป็นผู้ลงมือทำอย่างแท้จริง
ขั้นที่ 1: สร้างความสนใจ (Engage) - 10 นาที
- เป้าหมาย: กระตุ้นความอยากรู้อยากเห็นและเตรียมความพร้อมของร่างกาย
- กิจกรรม: เริ่มต้นด้วยการอบอุ่นร่างกายเบาๆ จากนั้นครูใช้ "เพลง" และ "เรื่องเล่า" เป็นเครื่องมือสร้างความสนใจ โดยเปิดเพลง "ปิ้งขนมปัง" ที่มีจังหวะสนุกสนาน และเล่าเรื่องของตัวละครสมมติชื่อ ‘โม’ ที่ไม่ถนัดการเคลื่อนไหว เพื่อสร้างความเชื่อมโยงกับนักเรียน ก่อนจะใช้คำถามปลายเปิด "เพลงสนุกๆ จะช่วยให้เราเคลื่อนไหวเก่งขึ้นได้อย่างไร" เพื่อกระตุ้นให้นักเรียนเริ่มคิด
ขั้นที่ 2: สำรวจและค้นหา (Explore & Explain) - 20 นาที
- เป้าหมาย: ให้นักเรียนได้ทำความเข้าใจและทดลองปฏิบัติท่าพื้นฐานด้วยตนเอง
- กิจกรรม Active Learning:
- Peer Tutoring (เพื่อนช่วยเพื่อน): แทนที่ครูจะเป็นผู้สอนเพียงฝ่ายเดียว กิจกรรมนี้ให้นักเรียนจับคู่กัน ผลัดกันปฏิบัติและสังเกตท่าทางของเพื่อนตามการ์ดภาพที่ครูแจกให้ นักเรียนจะทำหน้าที่เป็น "กระจกเงา" สะท้อนและให้ข้อมูลป้อนกลับแก่เพื่อน ซึ่งช่วยสร้างบรรยากาศการเรียนรู้ที่ผ่อนคลายและส่งเสริมทักษะการสื่อสาร
- Coaching: ในระหว่างที่นักเรียนทำกิจกรรมคู่ ครูจะทำหน้าที่เป็นโค้ช เดินสังเกต ให้คำแนะนำ และแก้ไขท่าทางเป็นรายบุคคล ทำให้สามารถดูแลนักเรียนได้อย่างทั่วถึง
ขั้นที่ 3: อธิบายและลงข้อสรุป (Elaborate) - 20 นาที
- เป้าหมาย: ให้นักเรียนนำความรู้ที่ได้มาประยุกต์ใช้และสร้างสรรค์ผลงานกลุ่ม
- กิจกรรม Active Learning:
- Group Work (การทำงานกลุ่ม): นักเรียนถูกแบ่งกลุ่มเพื่อทำภารกิจร่วมกัน คือการนำท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ทั้ง 9 ท่ามาเรียงร้อยให้เข้ากับจังหวะเพลง
- Creativity (การคิดสร้างสรรค์): เปิดโอกาสให้แต่ละกลุ่มออกแบบท่าเชื่อมต่อหรือเพิ่มการแสดงออกทางสีหน้า เพื่อทำให้การนำเสนอเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง
- Presentation (การนำเสนอ): ทุกกลุ่มออกมานำเสนอผลงานหน้าชั้นเรียน เป็นการฝึกความกล้าแสดงออกและสร้างความภาคภูมิใจ
- Positive Feedback (การให้ข้อมูลป้อนกลับเชิงบวก): หลังการนำเสนอ ครูจะนำเพื่อนกลุ่มอื่นๆ ร่วมชื่นชมและให้ข้อเสนอแนะเชิงบวก เป็นการสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้ที่ดีในห้องเรียน
ขั้นที่ 4: ประเมินผล (Evaluate) - 10 นาที
- เป้าหมาย: สรุปองค์ความรู้และสะท้อนการเรียนรู้ของผู้เรียน
- กิจกรรม:
- ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปประโยชน์ของท่ากายบริหาร
- Reflection (การสะท้อนคิด): ครูใช้คำถามปลายเปิดเพื่อให้นักเรียนได้ทบทวนสิ่งที่เรียนรู้ เช่น "ท่าใดทำได้ยากที่สุด เพราะอะไร" หรือ "การทำงานกลุ่มช่วยให้เราฝึกได้ดีขึ้นอย่างไร" ซึ่งเป็นการประเมินความเข้าใจเชิงลึก
- มอบหมายให้นักเรียนนำท่ากายบริหารไปฝึกฝนต่อที่บ้าน เป็นการเชื่อมโยงการเรียนรู้ในห้องเรียนสู่ชีวิตประจำวัน
4. การวัดและประเมินผลที่ไม่ได้วัดแค่ ‘ผ่าน’ หรือ ‘ไม่ผ่าน’
แผนการสอนนี้ใช้การประเมินผลตามสภาพจริง (Authentic Assessment) ที่หลากหลาย เพื่อให้เห็นพัฒนาการของผู้เรียนในทุกมิติ
- ด้านความรู้ (K): ประเมินจากการสังเกตการตอบคำถามของนักเรียนในชั้นเรียน
- ด้านทักษะ (P): ใช้ แบบประเมินทักษะปฏิบัติ ที่มีเกณฑ์ชัดเจน (Rubrics) 3 ระดับ (ดี, พอใช้, ปรับปรุง) เพื่อประเมินความถูกต้อง ความต่อเนื่อง และความสัมพันธ์กับจังหวะ
- ด้านเจตคติ (A): ใช้ แบบสังเกตพฤติกรรม เพื่อประเมินความมีวินัย การมีส่วนร่วม และการทำงานร่วมกับผู้อื่น
การประเมินลักษณะนี้ช่วยให้ครูเห็นภาพรวมของนักเรียนแต่ละคน และสามารถให้ความช่วยเหลือหรือส่งเสริมได้อย่างตรงจุด
บทสรุป
แผนการจัดการเรียนรู้ "กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย" เป็นตัวอย่างที่ยอดเยี่ยมของการเปลี่ยนคาบเรียนพลศึกษาแบบเดิมๆ ให้กลายเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ที่สนุกสนานและมีความหมาย ผ่านการออกแบบกิจกรรมแบบ Active Learning ที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนได้คิด วิเคราะห์ ลงมือปฏิบัติ ทำงานร่วมกับผู้อื่น และสร้างสรรค์ผลงานของตนเอง บทเรียนนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า การเคลื่อนไหวร่างกายไม่ได้เป็นเพียงการออกกำลังเพื่อสุขภาพที่แข็งแรงเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการพัฒนาสติปัญญา ทักษะทางสังคม และสร้างความมั่นใจให้กับผู้เรียนได้อย่างยั่งยืน
