แผนการจัดการเรียนรู้ กลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา
รายวิชา: พลศึกษา ชั้น: ประถมศึกษาปีที่ 5 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1: รู้จักร่างกายและการเคลื่อนไหวพื้นฐาน เรื่อง: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย แบบ Active Learning เวลา: 60 นาที ภาคเรียนที่: 2 ปีการศึกษา: 2568
ครูผู้สอน: นายวชิระ ไพยารมณ์ ตำแหน่ง: ครู วิทยฐานะ: ครูชำนาญการพิเศษ
1. มาตรฐานการเรียนรู้ 1.1 สาระที่ 3: การเคลื่อนไหว การออกกำลังกาย การเล่นเกม กีฬาไทย และกีฬาสากล 1.1.1 มาตรฐาน พ 3.1 เข้าใจ มีทักษะในการเคลื่อนไหว กิจกรรมทางกาย การเล่นเกม และกีฬา 1.1.2 ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้อง 1)
พ 3.1 ป.5/1 จัดรูปแบบการเคลื่อนไหวแบบผสมผสานได้ทั้งแบบอยู่กับที่ เคลื่อนที่ และใช้อุปกรณ์ประกอบ 2)
พ 3.1 ป.5/2 จำแนกหลักการเคลื่อนไหวในเรื่องการรับแรง การใช้แรง และความสมดุลในการเคลื่อนไหวร่างกายในการเล่นเกมและกีฬา
2. จุดประสงค์การเรียนรู้ (K / P / A) 2.1 อธิบายหลักการเคลื่อนไหวพื้นฐานและขั้นตอนของกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ได้ (K) 2.2 ปฏิบัติท่าทางการเคลื่อนไหวพื้นฐาน “ก้าว 9 ขยับกาย” ทั้ง 9 ท่า ได้อย่างถูกต้องและประสานสัมพันธ์กัน (P) 2.3 เห็นความสำคัญของการเคลื่อนไหวพื้นฐานและมีส่วนร่วมในกิจกรรมด้วยความสนุกสนานและมุ่งมั่น (A)
3. สาระสำคัญ กิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” เป็นโปรแกรมการเรียนรู้ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า ที่จำเป็นต่อการพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล ซึ่งออกแบบตามหลักทักษะปฏิบัติของซิมพ์ซัน (Simpson's Psychomotor Domain) ช่วยให้ผู้เรียนพัฒนาร่างกาย จิตใจ และทักษะการทำงานเป็นทีมผ่านกิจกรรม Active Learning ที่สนุกสนานและมีความหมาย
4. สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน 4.1 ความสามารถในการสื่อสาร 4.2 ความสามารถในการคิด (ทักษะการคิดวิเคราะห์, ทักษะการคิดสร้างสรรค์) 4.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา 4.4 ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต
5. สาระการเรียนรู้
- การเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า (โปรแกรม “ก้าว 9 ขยับกาย”)
- ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า 2. ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า 3. ยกเข่าซ้ายขึ้น 4. ยกเข่าขวาขึ้น 5. ก้มตัวลงเล็กน้อย 6. ยืดตัวตรงขึ้น 7. หมุนเอวไปทางซ้าย 8. หมุนเอวไปทางขวา 9. กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
- หลักการพัฒนาทักษะปฏิบัติของซิมพ์ซัน (การรับรู้, การปฏิบัติ, การปรับใช้)
- การทำงานร่วมกับผู้อื่น และการเป็นผู้นำ-ผู้ตามที่ดี
6. สาระการเรียนรู้สู่การบูรณาการ 6.1 วิชาดนตรี: การเคลื่อนไหวตามจังหวะเพลง 6.2 วิชาสุขศึกษา: ประโยชน์ของการออกกำลังกายต่อร่างกายและจิตใจ 6.3 วิชาวิทยาศาสตร์: การทำงานประสานกันของระบบกล้ามเนื้อและกระดูก 6.4 วิชาภาษาไทยและการสื่อสาร: การอธิบายขั้นตอน การสื่อสารในกลุ่ม 6.5 สมรรถนะในศตวรรษที่ 21: ทักษะการทำงานร่วมกัน การแก้ปัญหา และความคิดสร้างสรรค์
7. กิจกรรมการเรียนรู้ (ใช้เวลา 60 นาที) (รูปแบบ Active Learning: CIPPA Model)
7.1 ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน (Set Induction) (5 นาที) 1. ครูเปิดเพลง “ปิ้งขนมปัง” และชวนนักเรียนร้องและทำท่าทางตามอย่างอิสระเพื่อสร้างบรรยากาศที่สนุกสนานและกระตุ้นความสนใจ 2. ครูใช้คำถามกระตุ้นความคิด: "เพลงนี้เกี่ยวข้องกับการเคลื่อนไหวร่างกายอย่างไร?" "ท่าทางในเพลงช่วยฝึกส่วนไหนของร่างกายบ้าง?" เพื่อเชื่อมโยงเข้าสู่บทเรียน (ทบทวนความรู้เดิม)
7.2 ขั้นสอนและแสวงหาความรู้ (Presentation & Exploration) (20 นาที) 1. แสวงหาความรู้ใหม่: ครูแนะนำกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” โดยอธิบายว่าเป็นโปรแกรมการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า ที่พัฒนามาจากท่าทางต่างๆ 2. ศึกษาทำความเข้าใจข้อมูล: ครูสาธิตท่าเคลื่อนไหวพื้นฐานทั้ง 9 ท่าอย่างช้าๆ และชัดเจน โดยใช้กระจกเงาเป็นสื่อให้นักเรียนสังเกตการเคลื่อนไหวของตนเอง 3. ครูอธิบายหลักการของแต่ละท่าสั้นๆ เช่น การทรงตัว การประสานสัมพันธ์ของอวัยวะ และเชื่อมโยงกับหลักการรับรู้ (การมองเห็น, การได้ยิน) และการปฏิบัติ (การลงมือทำ) 4. นักเรียนฝึกปฏิบัติแต่ละท่าตามครูทีละขั้นตอน
7.3 ขั้นฝึกปฏิบัติและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Practice & Interaction) (25 นาที) 1. แลกเปลี่ยนความรู้ความเข้าใจกับกลุ่ม: แบ่งนักเรียนออกเป็นกลุ่มย่อย ให้นักเรียนฝึกปฏิบัติท่า “ก้าว 9 ขยับกาย” ต่อเนื่องกันทั้ง 9 ท่า โดยช่วยเหลือและให้คำแนะนำกันภายในกลุ่ม (Peer Tutoring) 2. สรุปและจัดระเบียบความรู้: แต่ละกลุ่มร่วมกันออกแบบท่าทางการเคลื่อนไหวต่อเนื่อง โดยประยุกต์จาก 9 ท่าพื้นฐาน อาจเพิ่มความเร็วหรือสร้างสรรค์ท่าทางใหม่ๆ สั้นๆ (ขั้นการปรับใช้) 3. แสดงผลงาน: แต่ละกลุ่มออกมานำเสนอท่าทางเคลื่อนไหวที่ออกแบบร่วมกันหน้าชั้นเรียน ครูและเพื่อนกลุ่มอื่นร่วมกันสังเกตและให้ข้อเสนอแนะเชิงบวก
7.4 ขั้นสรุปและประยุกต์ใช้ความรู้ (Summary & Application) (10 นาที) 1. ขั้นสรุป: ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความสำคัญและประโยชน์ของการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า และหลักการที่ได้เรียนรู้ 2. ขั้นประยุกต์ใช้: นักเรียนสะท้อนความรู้สึกและสิ่งที่ได้เรียนรู้จากกิจกรรม (เช่น ความมั่นใจ การแก้ปัญหา การทำงานเป็นทีม) และครูชี้แนะให้นำหลักการเคลื่อนไหวไปประยุกต์ใช้ในการออกกำลังกายในชีวิตประจำวัน
7.5 ขั้นประเมินผล (Evaluation) - ประเมินผลจากการสังเกตการปฏิบัติ การมีส่วนร่วม และการนำเสนอผลงานของนักเรียนตลอดกิจกรรม
8. สื่อและแหล่งการเรียนรู้ 8.1 สื่อการเรียนรู้: - เพลง “ปิ้งขนมปัง” - สไลด์นำเสนอเรื่อง กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย - การ์ดภาพท่าทางการเคลื่อนไหว 9 ท่า 8.2 อุปกรณ์และสื่อประกอบการสอน: - เครื่องเล่นเสียง/คอมพิวเตอร์และลำโพง - กระจกเงาบานใหญ่ 8.3 แหล่งการเรียนรู้: - ห้องพลศึกษา / ลานกิจกรรมอเนกประสงค์
9. การวัดและประเมินผล
| ประเด็นการวัดและประเมินผล | สิ่งที่วัด | วิธีการวัดผล | เครื่องมือวัด | เกณฑ์การประเมินผล |
|---|---|---|---|---|
| ด้านความรู้ (K) | การอธิบายหลักการและขั้นตอนของกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” | การถาม-ตอบ, การอภิปราย | แบบสังเกตการตอบคำถาม | นักเรียนสามารถอธิบายขั้นตอนและหลักการเบื้องต้นได้ถูกต้องร้อยละ 70 ขึ้นไป |
| ด้านทักษะ/กระบวนการ (P) | การปฏิบัติท่าทาง “ก้าว 9 ขยับกาย” ทั้ง 9 ท่า และการประยุกต์ท่าทาง | การสังเกตพฤติกรรมการปฏิบัติกิจกรรมกลุ่มและรายบุคคล | แบบประเมินทักษะการเคลื่อนไหว | ผ่านเกณฑ์การประเมินที่ระดับคุณภาพ "ดี" ขึ้นไป |
| ด้านคุณลักษณะ (A) | ความมุ่งมั่น การมีส่วนร่วม และการเห็นความสำคัญของการออกกำลังกาย | การสังเกตพฤติกรรมระหว่างเรียน | แบบสังเกตคุณลักษณะอันพึงประสงค์ | ผ่านเกณฑ์การประเมินที่ระดับคุณภาพ "ดี" ขึ้นไป |
| เรื่อง: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย | ||||
| รายวิชา: พลศึกษา (ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5) |
คำชี้แจง: เลือกคำตอบที่ถูกต้องที่สุดเพียงข้อเดียว
1. กิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” มีท่าทางการเคลื่อนไหวพื้นฐานทั้งหมดกี่ท่า? (ความจำ - Remembering) ก. 5 ท่า ข. 7 ท่า ค. 9 ท่า ง. 12 ท่า
2. ข้อใดคือวัตถุประสงค์หลักของการเรียนรู้กิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ตามที่ระบุไว้ในสาระสำคัญ? (ความเข้าใจ - Understanding) ก. เพื่อให้นักเรียนวิ่งได้เร็วขึ้น ข. เพื่อพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล ค. เพื่อให้นักเรียนสามารถร้องเพลง “ปิ้งขนมปัง” ได้ ง. เพื่อแข่งขันกันว่าใครทำท่าได้สวยที่สุด
3. หลังจากที่นักเรียนฝึกปฏิบัติท่าทางทั้ง 9 ท่าจนคล่องแล้ว ขั้นตอนต่อไปในกิจกรรมกลุ่มคืออะไร? (การนำไปใช้ - Applying) ก. นั่งพักผ่อนและดื่มน้ำ ข. ครูผู้สอนทำการทดสอบทีละคน ค. ให้แต่ละกลุ่มร่วมกันออกแบบท่าทางการเคลื่อนไหวต่อเนื่อง ง. ร่วมกันสรุปประโยชน์ของการออกกำลังกาย
4. การที่นักเรียนมองครูสาธิตท่าทาง แล้วลองทำตาม เป็นการใช้หลักการพัฒนาทักษะตามข้อใดเป็นอันดับแรก? (การวิเคราะห์ - Analyzing) ก. การปรับใช้ ข. การประยุกต์ใช้ความรู้ ค. การรับรู้ (การมองเห็น) ง. การทำงานเป็นทีม
5. ข้อใด ไม่ใช่ ท่าทางในกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย”? (ความจำ - Remembering) ก. ยกเข่าซ้ายขึ้น ข. หมุนแขนไปข้างหน้า ค. หมุนเอวไปทางขวา ง. กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
6. การนำกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ไปเคลื่อนไหวให้เข้ากับจังหวะของเสียงเพลง เป็นการบูรณาการความรู้กับวิชาใด? (ความเข้าใจ - Understanding) ก. วิทยาศาสตร์ ข. ภาษาไทย ค. สุขศึกษา ง. ดนตรี
7. หากเพื่อนในกลุ่มไม่สามารถทรงตัวขณะ “ยกเข่าขวาขึ้น” ได้ นักเรียนควรให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์อย่างไรมากที่สุด? (การประเมินค่า - Evaluating) ก. บอกให้เพื่อนกระโดดแทน ข. บอกให้เพื่อนมองไปที่จุดใดจุดหนึ่งข้างหน้าเพื่อช่วยในการทรงตัว ค. บอกให้เพื่อนไปนั่งพัก เพราะอาจจะทำไม่ได้ ง. บอกให้เพื่อนทำท่าอื่นไปก่อน
8. การให้นักเรียนช่วยเหลือและแนะนำกันภายในกลุ่ม (Peer Tutoring) มีจุดประสงค์เพื่อพัฒนาทักษะด้านใดมากที่สุด นอกเหนือจากทักษะการเคลื่อนไหว? (การวิเคราะห์ - Analyzing) ก. ทักษะการแข่งขัน ข. ทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่น ค. ทักษะการจดจำเนื้อเพลง ง. ทักษะการใช้คอมพิวเตอร์
9. นักเรียนจะนำความรู้เรื่องการเคลื่อนไหวพื้นฐานจากกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างไร? (การนำไปใช้ - Applying) ก. ใช้อธิบายการทำงานของกล้ามเนื้อให้เพื่อนฟัง ข. ใช้เป็นท่ากายบริหารตอนเช้าหรือระหว่างวันเพื่อคลายความเมื่อยล้า ค. ใช้ในการออกแบบท่าเต้นเพื่อประกวดเท่านั้น ง. ใช้ในการวิ่งหลบหลีกสิ่งกีดขวาง
10. หากครูต้องการเพิ่มความท้าทายให้กับกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” หลังจากทุกคนทำได้คล่องแล้ว ควรทำอย่างไรจึงจะเหมาะสมที่สุด? (การสร้างสรรค์ - Creating) ก. เพิ่มท่าทางเป็น 20 ท่า ข. ให้ทำท่าทางทั้งหมดโดยใช้ความเร็วที่เพิ่มขึ้นตามจังหวะเพลง ค. ให้ทำท่าทางทั้งหมดโดยหลับตา ง. ให้แข่งขันกันว่าใครทำผิดน้อยที่สุด
เฉลย
- ค. 9 ท่า
- ข. เพื่อพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล
- ค. ให้แต่ละกลุ่มร่วมกันออกแบบท่าทางการเคลื่อนไหวต่อเนื่อง
- ค. การรับรู้ (การมองเห็น)
- ข. หมุนแขนไปข้างหน้า
- ง. ดนตรี
- ข. บอกให้เพื่อนมองไปที่จุดใดจุดหนึ่งข้างหน้าเพื่อช่วยในการทรงตัว
- ข. ทักษะการทำงานร่วมกับผู้อื่น
- ข. ใช้เป็นท่ากายบริหารตอนเช้าหรือระหว่างวันเพื่อคลายความเมื่อยล้า
- ข. ให้ทำท่าทางทั้งหมดโดยใช้ความเร็วที่เพิ่มขึ้นตามจังหวะเพลง ### โครงสร้างสไลด์นำเสนอ: แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย แบบ Active Learning จำนวน: 19 สไลด์
สไลด์ที่ 1: หน้าปก
- หัวข้อ: แผนการจัดการเรียนรู้ “กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย แบบ Active Learning”
- หัวข้อย่อย:
- กลุ่มสาระการเรียนรู้สุขศึกษาและพลศึกษา
- รายวิชาพลศึกษา ชั้นประถมศึกษาปีที่ 5
- ผู้จัดทำ: นายวชิระ ไพยารมณ์ ตำแหน่งครู วิทยฐานะครูชำนาญการพิเศษ
- รูปประกอบแนะนำ: โลโก้โรงเรียน หรือภาพกราฟิกเด็กๆ กำลังเคลื่อนไหวอย่างสนุกสนาน
สไลด์ที่ 2: ภาพรวมการจัดการเรียนรู้
- หัวข้อ: ภาพรวมการจัดการเรียนรู้
- เนื้อหา:
- หน่วยการเรียนรู้ที่ 1: รู้จักร่างกายและการเคลื่อนไหวพื้นฐาน
- เรื่อง: กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย
- รูปแบบการสอน: Active Learning (CIPPA Model)
- เวลา: 60 นาที
- รูปประกอบแนะนำ: ไอคอนนาฬิกาจับเวลา และไอคอนรูปสมองที่เชื่อมโยงกับร่างกายกำลังเคลื่อนไหว
สไลด์ที่ 3: มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด
- หัวข้อ: มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด
- เนื้อหา:
- สาระที่ 3: การเคลื่อนไหว การออกกำลังกาย การเล่นเกม กีฬาไทย และกีฬาสากล
- มาตรฐาน พ 3.1: เข้าใจ มีทักษะในการเคลื่อนไหว กิจกรรมทางกาย การเล่นเกม และกีฬา
- ตัวชี้วัด:
- พ 3.1 ป.5/1: จัดรูปแบบการเคลื่อนไหวแบบผสมผสาน
- พ 3.1 ป.5/2: จำแนกหลักการเคลื่อนไหว (การรับแรง, ใช้แรง, ความสมดุล)
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพสัญลักษณ์มาตรฐานการศึกษา หรือไอคอนรูปเป้าหมาย (Target)
สไลด์ที่ 4: จุดประสงค์การเรียนรู้ (K-P-A)
- หัวข้อ: จุดประสงค์การเรียนรู้
- เนื้อหา:
- K (Knowledge): อธิบายหลักการและขั้นตอนของกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ได้
- P (Process): ปฏิบัติท่าทาง “ก้าว 9 ขยับกาย” ทั้ง 9 ท่า ได้อย่างถูกต้องและประสานสัมพันธ์กัน
- A (Attitude): เห็นความสำคัญและมีส่วนร่วมในกิจกรรมด้วยความมุ่งมั่นและสนุกสนาน
- รูปประกอบแนะนำ: ไอคอน 3 อย่าง: รูปสมอง (K), รูปคนกำลังเคลื่อนไหว (P), รูปหัวใจ (A)
สไลด์ที่ 5: สาระสำคัญของกิจกรรม
- หัวข้อ: สาระสำคัญ “ก้าว 9 ขยับกาย”
- เนื้อหา: โปรแกรมการเรียนรู้ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า ที่จำเป็นต่อการพัฒนาการประสานงานของร่างกายและความสมดุล ออกแบบตามหลักทักษะปฏิบัติของซิมพ์ซัน (Simpson's Psychomotor Domain) เพื่อพัฒนาผู้เรียนผ่านกิจกรรม Active Learning
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพ Infographic แสดงความเชื่อมโยงระหว่างสมอง ร่างกาย และการเรียนรู้เป็นทีม
สไลด์ที่ 6: ขั้นที่ 1 นำเข้าสู่บทเรียน (Set Induction) - 5 นาที
- หัวข้อ: ขั้นนำ: อุ่นเครื่อง สร้างบรรยากาศ
- กิจกรรม:
- ครูเปิดเพลง “ปิ้งขนมปัง” และชวนนักเรียนเคลื่อนไหวร่างกายอย่างอิสระ
- ตั้งคำถามกระตุ้นความคิดเพื่อทบทวนความรู้เดิมและเชื่อมโยงสู่บทเรียน
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพการ์ตูนเด็กๆ กำลังเต้นรำอย่างสนุกสนาน หรือ QR Code ที่ลิงก์ไปยังเพลง “ปิ้งขนมปัง”
สไลด์ที่ 7: ขั้นที่ 2 สอนและแสวงหาความรู้ (Presentation & Exploration) - 20 นาที
- หัวข้อ: ขั้นสอน: ทำความรู้จัก “ก้าว 9 ขยับกาย”
- กิจกรรม:
- ครูแนะนำโปรแกรมการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า
- ครูสาธิตท่าเคลื่อนไหวทั้ง 9 ท่าอย่างช้าๆ และชัดเจน
- อธิบายหลักการของแต่ละท่า และเชื่อมโยงกับหลักการรับรู้และปฏิบัติ
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพครูพละกำลังสาธิตท่าทางให้นักเรียนดู
สไลด์ที่ 8: สาระการเรียนรู้: ท่ากายปัญญา 1-3
- หัวข้อ: ก้าว 9 ขยับกาย (ท่าที่ 1-3)
- เนื้อหา:
- ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า
- ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า
- ยกเข่าซ้ายขึ้น
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพลายเส้น หรือภาพเงา (silhouette) แสดงท่าทางการเคลื่อนไหวแต่ละท่าอย่างชัดเจน (1 ท่าต่อ 1 ภาพ)
สไลด์ที่ 9: สาระการเรียนรู้: ท่ากายปัญญา 4-6
- หัวข้อ: ก้าว 9 ขยับกาย (ท่าที่ 4-6)
- เนื้อหา: 4. ยกเข่าขวาขึ้น 5. ก้มตัวลงเล็กน้อย 6. ยืดตัวตรงขึ้น
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพลายเส้น หรือภาพเงาแสดงท่าทางการเคลื่อนไหวต่อเนื่องจากสไลด์ที่แล้ว
สไลด์ที่ 10: สาระการเรียนรู้: ท่ากายปัญญา 7-9
- หัวข้อ: ก้าว 9 ขยับกาย (ท่าที่ 7-9)
- เนื้อหา: 7. หมุนเอวไปทางซ้าย 8. หมุนเอวไปทางขวา 9. กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพลายเส้น หรือภาพเงาแสดงท่าทางการเคลื่อนไหว 3 ท่าสุดท้าย
สไลด์ที่ 11: หลักทักษะปฏิบัติของซิมพ์ซัน
- หัวข้อ: หลักการพัฒนาทักษะปฏิบัติ (Simpson's Psychomotor Domain)
- เนื้อหา:
- การรับรู้ (Perception): การมองเห็นการสาธิต, การได้ยินคำอธิบาย
- การปฏิบัติ (Response): การลงมือฝึกปฏิบัติตามแบบ
- การปรับใช้ (Adaptation): การประยุกต์และสร้างสรรค์ท่าทางใหม่ในกิจกรรมกลุ่ม
- รูปประกอบแนะนำ: แผนภาพ Infographic แบบขั้นบันไดแสดง 3 ลำดับขั้น (รับรู้ -> ปฏิบัติ -> ปรับใช้)
สไลด์ที่ 12: ขั้นที่ 3 ฝึกปฏิบัติและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (Practice & Interaction) - 25 นาที
- หัวข้อ: ขั้นปฏิบัติ: เรียนรู้ร่วมกันผ่านกิจกรรมกลุ่ม
- กิจกรรม:
- Peer Tutoring: แบ่งกลุ่มย่อย ฝึกปฏิบัติทั้ง 9 ท่า และช่วยเหลือกันภายในกลุ่ม
- Creative Movement: แต่ละกลุ่มร่วมกันออกแบบท่าทางการเคลื่อนไหวต่อเนื่องโดยประยุกต์จากท่าพื้นฐาน
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพถ่ายนักเรียนกำลังทำงานกลุ่ม ช่วยเหลือกันในการฝึกซ้อมท่าทาง
สไลด์ที่ 13: ขั้นปฏิบัติ: การนำเสนอผลงาน
- หัวข้อ: การแสดงผลงานและแลกเปลี่ยนเรียนรู้
- กิจกรรม:
- แต่ละกลุ่มออกมานำเสนอท่าทางเคลื่อนไหวที่ออกแบบร่วมกันหน้าชั้นเรียน
- ครูและเพื่อนกลุ่มอื่นร่วมกันสังเกตและให้ข้อเสนอแนะเชิงบวก
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพนักเรียนกลุ่มหนึ่งกำลังแสดงท่าทางหน้าชั้นเรียน โดยมีเพื่อนๆ นั่งชมอยู่
สไลด์ที่ 14: ขั้นที่ 4 สรุปและประยุกต์ใช้ความรู้ (Summary & Application) - 10 นาที
- หัวข้อ: ขั้นสรุป: สรุปและสะท้อนการเรียนรู้
- กิจกรรม:
- สรุปความรู้: ร่วมกันสรุปความสำคัญและประโยชน์ของการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า
- ประยุกต์ใช้: นักเรียนสะท้อนความรู้สึกและสิ่งที่ได้เรียนรู้ เพื่อนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพ Mind Map สรุปประโยชน์ของกิจกรรม หรือไอคอนรูปหลอดไฟ
สไลด์ที่ 15: สมรรถนะสำคัญที่ได้รับการพัฒนา
- หัวข้อ: การพัฒนาสมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
- เนื้อหา:
- ความสามารถในการสื่อสาร
- ความสามารถในการคิด (วิเคราะห์, สร้างสรรค์)
- ความสามารถในการแก้ปัญหา
- ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต
- รูปประกอบแนะนำ: ไอคอน 4 อย่างที่สื่อถึงสมรรถนะแต่ละด้าน
สไลด์ที่ 16: การบูรณาการสู่สาระการเรียนรู้อื่น
- หัวข้อ: บูรณาการสู่สาระการเรียนรู้อื่น
- เนื้อหา:
- ดนตรี: การเคลื่อนไหวตามจังหวะ
- สุขศึกษา: ประโยชน์ของการออกกำลังกาย
- วิทยาศาสตร์: การทำงานของระบบกล้ามเนื้อและกระดูก
- ภาษาไทย: การอธิบายขั้นตอน การสื่อสาร
- รูปประกอบแนะนำ: แผนภาพที่เชื่อมโยงวิชาพลศึกษา (ตรงกลาง) กับไอคอนของวิชาอื่นๆ
สไลด์ที่ 17: สื่อและแหล่งการเรียนรู้
- หัวข้อ: สื่อและแหล่งการเรียนรู้
- เนื้อหา:
- สื่อ: เพลง “ปิ้งขนมปัง”, สไลด์นำเสนอ, การ์ดภาพท่าทาง
- อุปกรณ์: เครื่องเล่นเสียง, ลำโพง, กระจกเงา
- แหล่งเรียนรู้: ห้องพลศึกษา / ลานกิจกรรม
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพรวมของอุปกรณ์ต่างๆ เช่น ลำโพง, การ์ดภาพ, คอมพิวเตอร์
สไลด์ที่ 18: การวัดและประเมินผล
- หัวข้อ: การวัดและประเมินผล
- เนื้อหา: (แสดงในรูปแบบตารางสรุป หรือ Bullet point)
- K (ความรู้): การถาม-ตอบ, การอภิปราย
- P (ทักษะ): การสังเกตพฤติกรรมการปฏิบัติ (ใช้แบบประเมิน)
- A (คุณลักษณะ): การสังเกตความมุ่งมั่นและการมีส่วนร่วม
- รูปประกอบแนะนำ: ไอคอนรูปคลิปบอร์ดพร้อมเครื่องหมายถูก
สไลด์ที่ 19: สรุปและปิดท้าย
- หัวข้อ: ขอบคุณครับ/ค่ะ
- เนื้อหา: อาจมีข้อความสั้นๆ เช่น “การเคลื่อนไหวคือชีวิต”
- รูปประกอบแนะนำ: ภาพรวมของนักเรียนทุกคนกำลังทำกิจกรรมด้วยรอยยิ้ม ### กายปัญญา: ถอดรหัสแผนการสอน “ก้าว 9 ขยับกาย” ด้วย Active Learning สำหรับชั้น ป.5
ในยุคที่การเรียนรู้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในตำรา การจัดการเรียนการสอนวิชาพลศึกษาจึงต้องก้าวข้ามกรอบเดิมๆ ที่เน้นเพียงการฝึกฝนทักษะกีฬาไปสู่การส่งเสริม "กายปัญญา" (Bodily-Kinesthetic Intelligence) หรือความฉลาดในการใช้ร่างกายอย่างสร้างสรรค์ แผนการจัดการเรียนรู้เรื่อง “กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย แบบ Active Learning” สำหรับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 5 นี้ คือตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมของการออกแบบกิจกรรมที่มุ่งพัฒนานักเรียนอย่างรอบด้าน ทั้งร่างกาย จิตใจ อารมณ์ และสังคม ผ่านกระบวนการเรียนรู้ที่นักเรียนเป็นศูนย์กลางอย่างแท้จริง
บทความนี้จะพาไปเจาะลึกองค์ประกอบต่างๆ ของแผนการสอนฉบับนี้ เพื่อแสดงให้เห็นว่าการเคลื่อนไหวพื้นฐานสามารถกลายเป็นเครื่องมืออันทรงพลังในการสร้างการเรียนรู้ที่มีความหมายได้อย่างไร
รากฐานที่มั่นคง: เชื่อมโยงมาตรฐานและเป้าหมายการเรียนรู้
หัวใจสำคัญของแผนการสอนที่มีคุณภาพคือการวางรากฐานที่ชัดเจน โดยแผนฯ นี้ได้ยึดโยงกับมาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัดของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานอย่างครบถ้วน
- มาตรฐาน พ 3.1: เข้าใจ มีทักษะในการเคลื่อนไหว กิจกรรมทางกาย การเล่นเกม และกีฬา
- ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้อง:
- พ 3.1 ป.5/1: จัดรูปแบบการเคลื่อนไหวแบบผสมผสาน
- พ 3.1 ป.5/2: จำแนกหลักการเคลื่อนไหว (การรับแรง, การใช้แรง, ความสมดุล)
จากมาตรฐานดังกล่าว ได้ถูกแปลงเป็นจุดประสงค์การเรียนรู้ที่วัดผลได้จริงทั้ง 3 ด้าน (K-P-A) คือ:
- ด้านความรู้ (Knowledge - K): นักเรียนสามารถอธิบายหลักการและขั้นตอนของกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ได้ แสดงให้เห็นถึงความเข้าใจเชิงทฤษฎีก่อนลงมือปฏิบัติ
- ด้านทักษะ/กระบวนการ (Process - P): นักเรียนสามารถปฏิบัติท่าทางทั้ง 9 ท่าได้อย่างถูกต้องและประสานสัมพันธ์กัน ซึ่งเป็นเป้าหมายหลักด้านทักษะทางกาย
- ด้านเจตคติ (Attitude - A): นักเรียนเห็นคุณค่าของการเคลื่อนไหวและเข้าร่วมกิจกรรมด้วยความมุ่งมั่นและสนุกสนาน ซึ่งเป็นการสร้างทัศนคติที่ดีต่อการออกกำลังกายในระยะยาว
สาระสำคัญ: หัวใจของกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย”
กิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ไม่ใช่เพียงการออกกำลังกายทั่วไป แต่เป็นโปรแกรมที่ถูกออกแบบมาอย่างมีหลักการ โดยมีสาระสำคัญคือการเรียนรู้ทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐานที่จำเป็น 9 ท่า ซึ่งเป็นพื้นฐานของการเคลื่อนไหวที่ซับซ้อนขึ้นในเกมและกีฬาต่างๆ
ท่าทางการเคลื่อนไหวพื้นฐาน 9 ท่า:
- ก้าวเท้าซ้ายไปข้างหน้า
- ก้าวเท้าขวาไปข้างหน้า
- ยกเข่าซ้ายขึ้น
- ยกเข่าขวาขึ้น
- ก้มตัวลงเล็กน้อย
- ยืดตัวตรงขึ้น
- หมุนเอวไปทางซ้าย
- หมุนเอวไปทางขวา
- กระโดดเบาๆ 2 ครั้ง
เบื้องหลังของกิจกรรมนี้คือการประยุกต์ใช้ หลักทักษะปฏิบัติของซิมพ์ซัน (Simpson's Psychomotor Domain) ซึ่งเน้นลำดับขั้นของการพัฒนาทักษะตั้งแต่ การรับรู้ (Perception) ผ่านการมองครูสาธิต, การเตรียมพร้อมปฏิบัติ (Set) เตรียมท่าทาง, การลงมือทำตามแบบ (Guided Response), ไปจนถึง การปรับใช้ (Adaptation) ในขั้นที่นักเรียนได้สร้างสรรค์ท่าทางของกลุ่มตนเอง
การออกแบบกิจกรรมแบบ Active Learning ด้วย CIPPA Model
ความโดดเด่นของแผนการสอนนี้อยู่ที่การนำกระบวนการเรียนรู้แบบ CIPPA Model มาใช้ในการจัดกิจกรรมตลอด 60 นาที เพื่อให้นักเรียนได้มีส่วนร่วมและสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง
ขั้นที่ 1: ขั้นนำเข้าสู่บทเรียน (5 นาที) - การสร้างบรรยากาศ เริ่มต้นด้วยกิจกรรมที่สนุกสนานและคุ้นเคยอย่างเพลง “ปิ้งขนมปัง” เพื่อทลายกำแพงและเตรียมความพร้อมของร่างกายและจิตใจ จากนั้นครูใช้คำถามกระตุ้นความคิดเพื่อเชื่อมโยงกิจกรรมเข้ากับเนื้อหา เป็นการทบทวนความรู้เดิมและสร้างความสนใจใคร่รู้
ขั้นที่ 2: ขั้นสอนและแสวงหาความรู้ (20 นาที) - การรับรู้และทำความเข้าใจ ครูทำหน้าที่เป็นผู้สาธิตและอธิบาย (Facilitator) โดยนำเสนอกิจกรรม “ก้าว 9 ขยับกาย” ทั้ง 9 ท่าอย่างช้าๆ ชัดเจน การใช้กระจกเงาเป็นสื่อช่วยให้นักเรียนสามารถสังเกตและเปรียบเทียบการเคลื่อนไหวของตนเองกับต้นแบบได้ทันที ในขั้นนี้นักเรียนจะได้เรียนรู้หลักการเบื้องหลังของแต่ละท่า เช่น การทรงตัว การประสานงานของอวัยวะ ซึ่งเป็นการสร้างความเข้าใจก่อนลงมือปฏิบัติจริงจัง
ขั้นที่ 3: ขั้นฝึกปฏิบัติและแลกเปลี่ยนเรียนรู้ (25 นาที) - หัวใจของ Active Learning นี่คือช่วงเวลาที่นักเรียนได้เป็นเจ้าของการเรียนรู้ (Student-Centered) อย่างเต็มที่
- การทำงานกลุ่ม (Peer Tutoring): นักเรียนถูกแบ่งกลุ่มเพื่อฝึกปฏิบัติท่าต่อเนื่องทั้ง 9 ท่า เกิดการช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เพื่อนสอนเพื่อน ทำให้เกิดการเรียนรู้ทางสังคม
- การสร้างสรรค์ผลงาน: แต่ละกลุ่มได้รับโจทย์ให้ออกแบบท่าทางการเคลื่อนไหวต่อเนื่องโดยประยุกต์จาก 9 ท่าพื้นฐาน ซึ่งเป็นการส่งเสริมความคิดสร้างสรรค์ (ทักษะการคิดสร้างสรรค์) และการแก้ปัญหา (ความสามารถในการแก้ปัญหา) เมื่อต้องทำงานร่วมกัน
- การนำเสนอ: การออกมาแสดงผลงานหน้าชั้นเรียนเป็นการฝึกความกล้าแสดงออก (ความสามารถในการสื่อสาร) และเรียนรู้ที่จะให้และรับข้อมูลป้อนกลับเชิงบวก (Feedback)
ขั้นที่ 4: ขั้นสรุปและประยุกต์ใช้ความรู้ (10 นาที) - การตกผลึกและเชื่อมโยง ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปถึงประโยชน์และความสำคัญของท่าทางต่างๆ ที่ได้เรียนรู้ และที่สำคัญคือการสะท้อนคิด (Reflection) ว่ากิจกรรมนี้สอนอะไรพวกเขาบ้างนอกเหนือจากการขยับร่างกาย เช่น การทำงานเป็นทีม ความมั่นใจ การวางแผน และครูจะช่วยชี้แนวทางให้นำทักษะการเคลื่อนไหวนี้ไปปรับใช้ในชีวิตประจำวัน เพื่อส่งเสริมสุขภาวะที่ดี
มากกว่าการขยับกาย: การบูรณาการสู่ศาสตร์อื่นและสมรรถนะแห่งศตวรรษที่ 21
แผนการสอนนี้ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ในวิชาพลศึกษา แต่ยังเปิดโอกาสในการเรียนรู้ข้ามศาสตร์อย่างเป็นธรรมชาติ
- ดนตรี: การเคลื่อนไหวให้เข้ากับจังหวะเพลง
- สุขศึกษา: การตระหนักรู้ถึงประโยชน์ของการออกกำลังกาย
- วิทยาศาสตร์: ความเข้าใจเรื่องการทำงานของระบบกล้ามเนื้อและกระดูก
- ภาษาไทย: การใช้ภาษาเพื่ออธิบายขั้นตอนและสื่อสารในกลุ่ม
- ทักษะในศตวรรษที่ 21: การทำงานร่วมกัน (Collaboration), การแก้ปัญหา (Problem-Solving), และความคิดสร้างสรรค์ (Creativity) ถูกสอดแทรกอยู่ในทุกขั้นตอนของกิจกรรมกลุ่ม
เครื่องมือสู่ความสำเร็จ: สื่อและการประเมินผลที่ชัดเจน
การใช้สื่อที่เรียบง่ายแต่มีประสิทธิภาพ เช่น เพลง การ์ดภาพ และกระจกเงา ช่วยให้การเรียนรู้เป็นไปอย่างราบรื่น ในด้านการวัดและประเมินผล แผนฯ นี้เน้นการประเมินตามสภาพจริง (Authentic Assessment) ผ่านการสังเกตพฤติกรรมระหว่างเรียน ทั้งการตอบคำถาม (วัด K), ทักษะการปฏิบัติ (วัด P), และการมีส่วนร่วม (วัด A) ซึ่งให้ภาพสะท้อนพัฒนาการของนักเรียนได้ครอบคลุมและเป็นธรรมมากกว่าการทดสอบด้วยข้อเขียนเพียงอย่างเดียว
บทสรุป: จากแผนการสอนสู่การพัฒนานักเรียนแบบองค์รวม
แผนการจัดการเรียนรู้ “กายปัญญา : ก้าว 9 ขยับกาย” เป็นมากกว่าคู่มือการสอน แต่คือปรัชญาการสร้างการเรียนรู้ที่เชื่อมั่นในศักยภาพของผู้เรียน ผ่านกิจกรรมที่สนุกสนาน ท้าทาย และมีความหมาย กิจกรรมนี้ไม่เพียงแต่ช่วยให้นักเรียนมีทักษะการเคลื่อนไหวพื้นฐานที่แข็งแรง แต่ยังบ่มเพาะสมรรถนะสำคัญที่จำเป็นต่อการใช้ชีวิต สร้างทัศนคติที่ดีต่อการดูแลสุขภาพ และส่งเสริมการเติบโตของพวกเขาอย่างสมดุลในทุกมิติ นับเป็นตัวอย่างของห้องเรียนพลศึกษาแห่งอนาคตที่สร้างทั้งคนเก่งและคนดีไปพร้อมกัน
